Chuẩn bị chỗ sau khi tổ đã về nghĩa là đàn phải chờ, hoặc phải dời chỗ lần nữa — và dời tổ trong tuần đầu làm ong thợ mất phương hướng.
Nên làm xong hết trước, và danh sách không dài.
1. Trụ — đứng độc lập
Đây là chi tiết quan trọng nhất và cũng hay bị làm sai nhất.
Trụ phải đứng một mình: không dựa tường, không sát cây, không kê lên đống gạch, không nối với bất cứ gì.
Lý do: kiến chỉ lên được bằng đường tiếp xúc vật lý. Mỗi điểm tiếp xúc thêm là một đường cho kiến, và kiến là nguyên nhân mất đàn số một.
Chiều cao: khoảng ngang tầm tay để tiện làm việc. Ở vùng ẩm hoặc dễ ngập thì cao hơn để tránh hơi ẩm bốc từ mặt đất.
2. Chống kiến — hai lớp
- Bát nước ở chân trụ — lớp chính. Cần thay nước định kỳ để không sinh lăng quăng.
- Vòng mỡ bôi quanh trụ phía trên bát — lớp thứ hai, bền hơn khi bát cạn nước.
Hai lớp bổ sung nhau: nước hết thì còn mỡ, mỡ trôi thì còn nước.
Không dùng dầu nhớt thải — nhớt bay hơi và tổ nằm ngay phía trên, hơi dầu vào tổ và ong dính chân dầu mang vào. Không rắc thuốc diệt kiến quanh gốc — ong dú hay đáp xuống đất quanh tổ để lấy nước, đất và nhựa cây.
3. Mái che — cách nắp một khoảng
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Mái cách nắp thùng, có lớp không khí đệm | Tôn đặt sát nắp thùng |
| Nhô rộng hơn thân để chắn nắng xiên và mưa tạt | Mái vừa khít thân thùng |
| Dốc để nước không đọng | Mái phẳng |
| Vật liệu ít hấp nhiệt | Vật liệu tối màu hấp nhiệt mạnh |
Nguyên tắc: mái che phải tạo được lớp không khí đệm. Không có lớp đệm thì mái trở thành nguồn nhiệt — che nắng mà thành hun tổ.
4. Hướng và vị trí
- Đón nắng sớm — tổ ấm lên nhanh, ong ra sớm, được thêm giờ kiếm ăn
- Có bóng râm buổi trưa — tránh nắng gắt
- Khuất gió, nhất là gió lạnh ở miền Bắc và gió biển ở ven biển
- Tránh chỗ trũng — khí lạnh đọng về đêm, và dễ ẩm
- Cửa tổ hướng ra khoảng trống, không đâm vào tán lá dày
- Tránh lối đi chính và chỗ máy móc qua lại
Hướng đông thường là lựa chọn tốt: nắng sáng chiếu vào, trưa chiều có tán cây hoặc mái che chắn lại.
5. Nguồn nước
Ong dú cần nước để làm mát tổ, và nhu cầu này lớn trong mùa nóng.
- Đĩa nông, không phải xô sâu
- Bắt buộc có vật nổi cho ong đậu — sỏi nhô lên, mảnh xốp, rơm. Ong dú rất nhỏ, rơi xuống nước là chết đuối.
- Đặt trong bóng râm để nước không nóng và không bốc hơi hết
- Gần tổ nhưng không sát chân trụ — tránh thành đường cho kiến
6. Kiểm nguồn hoa
Việc cuối cùng và quan trọng không kém: đi một vòng bán kính vài trăm mét, xem có gì đang nở hoa không.
Nếu gần như không có gì thì phải trồng trước — và cây cần thời gian. Đây là điều kiện không có kỹ thuật nào bù được.
Danh sách kiểm nhanh
- Trụ đứng độc lập, không chạm gì
- Bát nước có nước, vòng mỡ đã bôi
- Mái che cách nắp, nhô rộng, dốc
- Hướng đón nắng sớm, có bóng trưa, khuất gió
- Đĩa nước có vật nổi, đặt bóng râm
- Không có cành lá dây nào chạm vào trụ hay mái
- Quanh đó có hoa
Bảy mục này xong thì tổ về là đặt được ngay, và đàn có điều kiện tốt nhất để bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trụ đặt tổ phải đứng độc lập?
Vì kiến chỉ lên được bằng đường tiếp xúc vật lý, nên mỗi điểm tiếp xúc thêm là một đường cho kiến. Không dựa tường, không sát cây, không kê lên đống gạch, không nối với bất cứ gì.
Chống kiến cho tổ ong dú bằng cách nào?
Hai lớp bổ sung nhau: bát nước ở chân trụ là lớp chính, và vòng mỡ bôi quanh trụ phía trên bát là lớp thứ hai. Không dùng dầu nhớt thải vì hơi dầu vào tổ, không rắc thuốc diệt kiến vì ong hay đáp xuống đất quanh tổ.
Mái che tổ ong dú làm thế nào cho đúng?
Phải cách nắp thùng một khoảng để có lớp không khí đệm, nhô rộng hơn thân để chắn nắng xiên và mưa tạt, dốc để nước không đọng. Không có lớp đệm thì mái trở thành nguồn nhiệt, che nắng mà thành hun tổ.
Đặt tổ ong dú hướng nào?
Hướng đông thường tốt vì đón được nắng sớm giúp tổ ấm lên nhanh và ong ra sớm, còn trưa chiều thì có tán cây hoặc mái che chắn lại. Cần khuất gió và tránh chỗ trũng vì khí lạnh đọng về đêm.
Đặt nước cho ong dú cần lưu ý gì?
Dùng đĩa nông chứ không phải xô sâu, và bắt buộc có vật nổi cho ong đậu như sỏi nhô lên hoặc mảnh xốp, vì ong dú rất nhỏ nên rơi xuống nước là chết đuối. Đặt trong bóng râm và gần tổ nhưng không sát chân trụ.