Mời ong dú tự đến làm tổ: cách nhân đàn không cần mua

Có một cách nhân đàn không tốn tiền và không gây hại cho tự nhiên: đặt thùng trống ở nơi phù hợp và chờ đàn tách tự nhiên chọn làm chỗ ở mới.

Tỷ lệ thành công không cao và cần kiên nhẫn, nhưng ở vùng còn ong dú hoang thì đáng thử — nhất là vì chi phí gần như bằng không.

Nguyên lý

Khi một đàn ong dú tách tự nhiên, phần đàn mới phải đi tìm chỗ ở. Chúng tìm hốc kín, khô ráo, kích thước phù hợp — bọng cây, hốc tường, ống rỗng.

Một cái thùng đặt đúng chỗ có thể được chọn. Đây không phải bắt ong mà là cung cấp chỗ ở, và đàn tự quyết định.

Điều kiện cần có

Cách kiểm điều kiện đầu: tìm xem quanh vùng có tổ ong dú tự nhiên không — trong bọng cây, hốc tường nhà cũ, ống rỗng. Dấu hiệu là ống sáp nhỏ nhô ra ở cửa tổ.

Chuẩn bị thùng

• Kích thước như thùng nuôi bình thường — không quá rộng
• Gỗ đã hết mùi mới — để ngoài trời vài ngày trước
• Không sơn bên trong
• Quét một lớp sáp ong dú vào trong nếu có — đây là cách tăng cơ hội hiệu quả nhất
• Cửa nhỏ, giống cửa tổ bình thường
• Kín, không có khe hở ngoài cửa

Điểm về sáp đáng nhấn: mùi sáp ong dú là tín hiệu mạnh cho đàn đang tìm chỗ. Có thể xin ít sáp thải từ người nuôi trong vùng.

Đặt ở đâu

• Gần nơi có tổ tự nhiên nếu biết — đàn tách ra thường không đi quá xa
• Khuất gió, có bóng râm buổi trưa
• Đón nắng sớm
• Gần nguồn hoa — đàn cũng đánh giá điều này khi chọn chỗ
• Trên trụ có chống kiến — vì thùng có sáp cũng thu hút kiến
• Nơi yên tĩnh, ít người qua lại

Có thể đặt vài thùng ở các vị trí khác nhau để tăng cơ hội — chi phí chỉ là công đóng thùng.

Khi nào đặt

Đặt trước mùa tách của vùng vài tuần, để thùng kịp mất mùi mới và hoà vào cảnh vật.

Mùa tách trùng với mùa hoa chính — cùng thời điểm mà người nuôi tách đàn. Ở Đông Nam Bộ là quãng cuối năm sang đầu năm, miền Bắc là tháng 5–6, và tuỳ vùng mà khác.

Theo dõi

• Kiểm mỗi tuần, nhìn từ ngoài xem có ong ra vào không
• Không mở thùng ra xem — nếu có đàn mới vào thì mở là làm chúng bỏ đi
• Dấu hiệu có đàn: ong ra vào đều, và sau ít lâu sẽ thấy ống sáp bắt đầu hình thành ở cửa
• Đợi ít nhất một tháng sau khi thấy ong vào rồi mới mở kiểm tra

Đàn mới vào rất dễ bỏ đi nếu bị làm phiền, nên kiên nhẫn ở giai đoạn này quan trọng hơn bất cứ lúc nào.

Kỳ vọng thực tế

• Có thể vài mùa mới có một đàn vào
• Vùng ít ong hoang thì gần như không có cơ hội
• Không thay được việc mua tổ giống khi muốn bắt đầu nuôi
• Nhưng không tốn gì ngoài công đóng thùng, nên đáng đặt vài cái

Vì sao cách này đáng khuyến khích

So với việc moi tổ tự nhiên:

Đây là cách vừa có lợi cho người nuôi vừa không làm cạn nguồn tự nhiên — điều quan trọng với một loài sinh sản chậm như ong dú.

Câu hỏi thường gặp