Tách nhiều nghe như trại lớn nhanh. Nhưng thực tế thường ngược lại: trại đông tổ mà tổ nào cũng lưng lửng.
Hai kiểu tách quá tay
1. Tách quá nhiều từ một đàn
Chia đàn mẹ quá sâu, hoặc tách lại quá sớm sau lần trước. Hậu quả:
- Đàn mẹ suy kéo dài, mùa sau không tách được
- Đàn con thiếu quân, thiếu dự trữ
- Cả hai cùng yếu vào mùa khó
2. Tách nhiều đàn hơn vùng hoa chịu được
Kiểu này tinh vi hơn. Từng lần tách đều đúng kỹ thuật, nhưng tổng số tổ vượt sức chứa của vùng hoa, và các tổ bắt đầu chia nhau cùng một nguồn.
Dấu hiệu nhận ra
| Dấu hiệu | Kiểu nào |
|---|---|
| Đàn mẹ suy nhiều tháng sau mỗi lần tách | Tách quá sâu từ một đàn |
| Đàn con lâu đứng vững, có đàn không đứng nổi | Cả hai kiểu |
| Mọi tổ đều trung bình yếu, không tổ nào nổi bật | Vượt sức chứa vùng hoa |
| Hũ mật lâu đầy dù mùa hoa vẫn tới | Vượt sức chứa vùng hoa |
| Càng tăng số tổ, mỗi tổ càng yếu | Bằng chứng rõ nhất |
Dòng cuối là phép thử quyết định: nếu năm ngoái ít tổ mà mỗi tổ khá hơn năm nay nhiều tổ, thì tổng sản lượng có thể không tăng mà công chăm thì gấp rưỡi.
Cách sửa
Nếu tách quá sâu từ một đàn
- Ngừng tách đàn đó ít nhất một năm
- Không lấy mật từ nó trong mùa đó
- Để yên, hạn chế mở tổ
- Bảo đảm nguồn hoa và nước gần
Ong dú hồi phục chậm, nên đây là chuyện của nhiều tháng chứ không phải vài tuần.
Nếu vượt sức chứa vùng hoa
Ba lựa chọn, không loại trừ nhau:
- Rải tổ ra xa hơn — chia thành nhiều cụm cách nhau vài trăm mét trở lên. Cách rẻ nhất.
- Trồng thêm nguồn hoa — bền nhất nhưng chậm nhất, mất vài năm
- Bán bớt tổ — nhanh nhất, và biến giới hạn thành nguồn thu
Lựa chọn thứ ba thường bị bỏ qua vì bản năng của người nuôi là giữ hết. Nhưng trại ít tổ mà khoẻ tốt hơn trại đông tổ mà lưng lửng — cả về sản lượng lẫn công sức.
Phòng: quy tắc tách hợp lý
- Chỉ tách từ đàn thật sự mạnh — vùng ấu trùng rộng, hũ đầy, quân phủ kín bánh tổ
- Một đàn tách tối đa một tới hai lần mỗi năm
- Ghi lại đàn nào đã tách khi nào — không ghi thì không nhớ, và sẽ tách lại quá sớm
- Tính trước tổng số tổ sau khi tách có vượt ngưỡng vùng hoa không
- Thà tách ít mà chắc
Ngưỡng của vùng hoa là bao nhiêu
Không có công thức chung — phụ thuộc mật độ hoa quanh vùng, tính liên tục của nguồn hoa, có trại khác gần đó không, và loài đang nuôi.
Cách xác định thực tế duy nhất: quan sát chính trại mình qua vài mùa, và nhận ra điểm mà việc thêm tổ không còn làm tăng tổng sản lượng.
Ghi chép giúp việc này rất nhiều — nếu có số tổ và sản lượng qua các năm thì điểm đó hiện ra khá rõ.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào cho thấy đã tách đàn quá tay?
Đàn mẹ suy nhiều tháng sau mỗi lần tách, đàn con lâu đứng vững, mọi tổ đều trung bình yếu không tổ nào nổi bật, hũ mật lâu đầy dù mùa hoa vẫn tới. Bằng chứng rõ nhất là càng tăng số tổ thì mỗi tổ càng yếu.
Đàn mẹ bị tách quá sâu thì làm sao?
Ngừng tách đàn đó ít nhất một năm, không lấy mật trong mùa đó, để yên hạn chế mở tổ, và bảo đảm nguồn hoa cùng nước gần. Ong dú hồi phục chậm nên đây là chuyện của nhiều tháng chứ không phải vài tuần.
Nếu số tổ vượt sức chứa vùng hoa thì xử lý thế nào?
Ba cách không loại trừ nhau: rải tổ ra xa hơn thành nhiều cụm cách nhau vài trăm mét là cách rẻ nhất, trồng thêm nguồn hoa là bền nhất nhưng mất vài năm, và bán bớt tổ là nhanh nhất đồng thời biến giới hạn thành nguồn thu.
Một đàn tách được mấy lần mỗi năm?
Tối đa một tới hai lần với đàn khoẻ trong điều kiện tốt. Nên ghi lại đàn nào đã tách khi nào, vì không ghi thì không nhớ và sẽ tách lại quá sớm.
Làm sao biết ngưỡng số tổ của vùng hoa quanh mình?
Không có công thức chung, phải quan sát chính trại mình qua vài mùa và nhận ra điểm mà việc thêm tổ không còn làm tăng tổng sản lượng. Có ghi chép số tổ và sản lượng qua các năm thì điểm đó hiện ra khá rõ.