Cách thu mật ong dú: từ mở tổ tới đóng chai

Ong dú trữ mật trong hũ sáp riêng lẻ chứ không phải bánh tổ lục giác, nên cách thu khác hẳn ong mật: không có máy quay ly tâm, không có cầu để nhấc ra.

Đây là công việc thủ công, và mỗi bước đều ảnh hưởng tới chất lượng mật.

Chuẩn bị — làm xong trước khi mở tổ

• Chai đã rửa và phơi khô hẳn — chuẩn bị từ hôm trước, phơi qua đêm
• Rây lọc để bỏ mảnh sáp
• Phễu
• Hộp đựng phần sáp thải
• Khăn lau
• Dụng cụ chọc hũ — que nhỏ, thìa nhỏ, hoặc ống hút tuỳ cách làm

Chuẩn bị sau khi mở tổ nghĩa là mật nằm chờ và hút ẩm — mỗi phút đều tính với loại mật vốn đã ẩm cao này.

Các bước

1. Mở tổ nhẹ tay

Cạy nắp chậm, tránh giật mạnh — cấu trúc tổ dính vào nắp và giật mạnh làm vỡ nhiều hơn cần thiết.

2. Xác định hũ chín

Nhìn kỹ trước khi động vào:

• Hũ chín thường sẫm màu hơn
• Đã được ong bịt kín
• Nằm ở phần đã hoàn thiện của tổ

Chỉ lấy hũ chín. Hũ non cho mật nhiều nước, gần như chắc chắn lên men và làm hỏng cả mẻ nếu trộn chung.

3. Lấy mật

Có mấy cách, tuỳ thói quen và quy mô:

Với trại nhỏ, cách hút từng hũ ít phá cấu trúc nhất — đàn phục hồi nhanh hơn, dù chậm hơn khi làm.

4. Lọc ngay

Qua rây để bỏ mảnh sáp. Lý do không chỉ là thẩm mỹ: sáp trong mật đẩy nhanh quá trình lên men.

5. Vào chai ngay

• Lấy tới đâu lọc và vào chai tới đó
• Đừng gom một thau lớn rồi làm dần — mỗi giờ để hở là mỗi giờ hút ẩm
• Lau sạch miệng chai trước khi đóng nắp
• Chừa khoảng nhỏ ở cổ chai nếu mật còn non

6. Đóng tổ lại

• Đóng nhanh, không để tổ hở lâu
• Không lau chùi bên trong tổ — ong tự dọn và tự bịt lại
• Kiểm nắp đóng kín, không kênh

Sau khi thu — bốn việc

• Lau sạch mật vãi quanh tổ và trên trụ — mật vãi thu hút kiến và ruồi ký sinh, hai thiên địch chính
• Mang phần sáp thải đi xa khu đặt tổ, đừng vứt tại chỗ
• Ghi lại: tổ nào, ngày nào, được bao nhiêu, chừa lại nhiều hay ít
• Để đàn yên vài tuần, không mở lại

Việc đầu tiên quan trọng hơn nó có vẻ: nhiều ca bị kiến và ruồi ký sinh bắt nguồn từ mật vãi sau khi thu.

Bảo quản

• Ngăn mát tủ lạnh nếu giữ lâu — làm chậm hẳn quá trình lên men
• Tránh nắng và nhiệt — để chai trên bệ bếp là cách nhanh nhất làm hỏng
• Không cần ngăn đông

Sai lầm hay gặp

• Chuẩn bị dụng cụ sau khi mở tổ — mật chờ là mật hút ẩm
• Dùng chai chưa khô hẳn — vài giọt nước là đủ hỏng mẻ
• Lấy cả hũ non cho được nhiều
• Để mật trong thau hở qua đêm
• Không lau mật vãi quanh tổ
• Thu vào ngày ẩm hoặc ngay sau mưa

Câu hỏi thường gặp