Có năm cả trại không thu được gì. Đó không nhất thiết là dấu hiệu làm sai — và có những việc đáng làm hơn là lo lắng.
Nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát
- Mùa hoa kém — cây nở ít, hoặc nở gặp mưa nên đàn không khai thác được
- Mưa nhiều đúng mùa hoa — hoa có nhưng ong không ra ngoài được
- Quãng thắt kéo dài hơn bình thường
- Rừng keo hoặc vườn công nghiệp quanh vùng bị khai thác — mất nguồn hoa lớn đột ngột
Bốn nguyên nhân này không sửa được bằng kỹ thuật. Nhận ra chúng giúp không tự trách và không can thiệp sai.
Nguyên nhân sửa được
| Nguyên nhân | Việc cho năm sau |
|---|---|
| Đàn chưa đủ mạnh | Không tách quá tay, chăm kỹ hơn, không ép |
| Mật độ tổ vượt ngưỡng vùng hoa | Rải tổ ra xa hơn, hoặc bán bớt |
| Nguồn hoa quanh vườn thiếu | Trồng bổ sung loài nở vào tháng trống |
| Mở tổ quá nhiều | Giảm hẳn số lần |
| Thu quá tay năm trước | Chừa nhiều hơn |
Cách phân biệt: nếu đàn vẫn khoẻ mà không có mật thì thường là nguyên nhân bên ngoài. Nếu đàn cũng yếu thì có nguyên nhân trong tầm kiểm soát.
Việc nên làm khi năm mất mùa
1. Đừng ép lấy
Cám dỗ lớn nhất: thu ít mật còn lại cho "có gì đó". Nhưng năm mất mùa nghĩa là đàn cũng đang thiếu — lấy nốt phần đó là đẩy đàn vào chỗ khó, và mất luôn năm sau.
2. Coi đó là năm đầu tư vào đàn
Mật để lại không mất đi — nó thành sức đàn. Đàn khoẻ hơn nghĩa là mùa sau tách được nhiều hơn và tích mật tốt hơn.
3. Dồn công vào nguồn hoa
Năm không thu mật là năm rảnh để làm việc dài hạn:
- Trồng cây nở vào tháng đang trống
- Rà lại khu nào trong vườn thiếu hoa
- Giữ lại vạt cỏ dại thay vì dọn
4. Ghi lại để đối chiếu
Ghi rõ năm nay mất mùa vì gì. Sau vài năm sẽ thấy đây là chu kỳ hay là xu hướng — hai điều đòi cách xử lý khác nhau.
Phân biệt chu kỳ với xu hướng
- Chu kỳ: năm được năm mất, trung bình vẫn ổn định qua nhiều năm. Bình thường, không cần làm gì đặc biệt.
- Xu hướng: sản lượng giảm dần đều qua các năm. Có vấn đề cần tìm — thường là nguồn hoa suy giảm hoặc mật độ tổ tăng quá.
Chỉ có ghi chép nhiều năm mới phân biệt được hai thứ này. Nhìn một năm thì không nói lên gì.
Về mặt kinh tế
Nếu mật là nguồn thu duy nhất thì năm mất mùa là vấn đề thật. Đây là lý do không nên đặt tất cả vào một nguồn:
- Tổ giống — thường ít biến động hơn mật, và ở giai đoạn hiện nay của thị trường thì giá trị cao hơn
- Thụ phấn cho vườn — nếu là nhà vườn, phần này không phụ thuộc mùa mật
- Mật — nguồn biến động nhất
Cách nhìn dài hạn
Người nuôi lâu năm nào cũng đã qua vài năm mất mùa. Điều phân biệt họ:
- Không hoảng và ép đàn trong năm xấu
- Dùng năm xấu để đầu tư vào nguồn hoa và sức đàn
- Ghi lại để biết đây là chu kỳ hay xu hướng
- Tính bằng nhiều năm, không tính bằng một mùa
Câu hỏi thường gặp
Năm không thu được mật có phải do làm sai không?
Không nhất thiết. Có nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát như mùa hoa kém, mưa nhiều đúng mùa hoa, quãng thắt kéo dài, hoặc rừng keo quanh vùng bị khai thác. Cách phân biệt là nếu đàn vẫn khoẻ mà không có mật thì thường do bên ngoài.
Năm mất mùa có nên ép lấy chút mật còn lại không?
Không. Năm mất mùa nghĩa là đàn cũng đang thiếu, lấy nốt phần đó là đẩy đàn vào chỗ khó và mất luôn năm sau. Mật để lại không mất đi mà thành sức đàn.
Năm không thu mật thì làm gì?
Dồn công vào việc dài hạn: trồng cây nở vào tháng đang trống, rà lại khu nào trong vườn thiếu hoa, giữ vạt cỏ dại thay vì dọn. Và ghi lại nguyên nhân để sau vài năm biết đây là chu kỳ hay xu hướng.
Phân biệt chu kỳ với xu hướng thế nào?
Chu kỳ là năm được năm mất nhưng trung bình vẫn ổn định qua nhiều năm, bình thường không cần làm gì đặc biệt. Xu hướng là sản lượng giảm dần đều, thường do nguồn hoa suy giảm hoặc mật độ tổ tăng quá. Chỉ ghi chép nhiều năm mới phân biệt được.
Làm sao giảm rủi ro năm mất mùa mật?
Không đặt tất cả vào một nguồn thu. Tổ giống ít biến động hơn mật và ở giai đoạn hiện nay còn có giá trị cao hơn, còn thụ phấn cho vườn thì không phụ thuộc mùa mật chút nào.