Mưa không giết đàn ngay như bão. Nhưng mấy tuần mưa dầm liên tiếp là cách mất đàn âm thầm nhất — vì mọi chuyện diễn ra bên trong tổ, còn người nuôi thì ngại ra vườn vì trời mưa.
Ba cách mưa làm hại đàn
- Đàn không ra ngoài được. Ong dú nhỏ, mưa lớn giữ chúng trong tổ. Nhiều ngày mưa liên tiếp là nhiều ngày ăn vào dự trữ mà không bổ sung.
- Nước ngấm vào tổ qua khe nắp, chỗ nứt, hoặc chân thùng bị hắt. Nước trong tổ làm hỏng bánh tổ và sinh nấm mốc.
- Ẩm cao làm mật loãng và lên men ngay trong hũ. Đàn mất luôn phần dự trữ đúng lúc cần nó nhất.
Chuẩn bị trước mùa mưa
| Việc | Chi tiết |
|---|---|
| Trám khe nứt thân thùng | Kiểm kỹ, mọi khe đều là đường nước |
| Chỉnh mái che | Nhô rộng hơn thân, dốc đủ để nước không đọng |
| Kê nghiêng nhẹ | Để nước không đọng trên nắp — chi tiết hay bị bỏ nhất |
| Thoát nước quanh chân trụ | Không để đọng nước dưới gốc |
| Kê tổ cao hơn | Ở vùng dễ ngập hoặc đất giữ ẩm |
| Xác định chỗ dời nếu ngập | Chuẩn bị trước, đừng đợi nước tới |
Chi tiết về độ dốc của nắp đáng nhấn mạnh: nắp phẳng đọng nước, và nước đọng lâu sẽ tìm được đường vào qua bất kỳ khe nào. Kê nghiêng nhẹ về một phía mất một phút.
Kiểm hằng ngày trong mùa mưa dầm
Ba thứ, mất vài phút và là việc đáng làm nhất trong quãng này:
- Vệt nước chảy trên thân thùng hoặc dấu ẩm loang ở chỗ nối — nghĩa là nước đang tìm được đường vào
- Nắp thùng có đọng nước không, mái che có bị lệch không
- Cửa tổ có ướt liên tục không, có ong ra vào lúc ngớt mưa không
Không khoét thêm lỗ thông hơi
Phản xạ thường gặp khi lo ẩm: khoét thêm lỗ cho thoáng. Nhưng ong dú tự điều tiết không khí trong tổ và sẽ bịt lại những khe chúng không muốn — khoét thêm vừa vô ích vừa tạo lối cho thiên địch và cho nước.
Cách đúng là xử lý từ bên ngoài: chọn chỗ thoáng gió, che mưa đủ rộng, tránh đặt sát tường ẩm.
Nếu tổ đã bị ngấm nước
Thứ tự việc:
- Chặn nguồn nước trước — che lại, chỉnh mái, bịt khe. Xử lý bên trong mà nước vẫn vào thì vô nghĩa.
- Đợi lúc tạnh mới mở, tốt nhất là có nắng
- Nghiêng tổ cho nước thoát nếu đọng ở đáy, làm nhẹ tay
- Lấy ra phần đã mốc hoặc hỏng rõ — để lại chỉ làm ổ nấm lan tiếp
- Không lau chùi hay dùng hoá chất — ong tự dọn và tự bịt lại
- Thu hẹp không gian nếu đàn đã yếu nhiều
Việc không nên làm trong mùa mưa
- Tách đàn — đàn con không đứng nổi trong điều kiện này
- Lấy mật — đàn đang cần dự trữ, và mật thu lúc ẩm cao rất dễ lên men
- Mở tổ khi trời mưa — làm tình hình xấu thêm
- Dời tổ trừ khi ngập thật
Nếu buộc phải dời vì ngập
- Dời một lần tới chỗ đã chuẩn bị, rồi để yên — đừng dời tới dời lui
- Dời vào lúc ngớt mưa, chiều tối khi ong đã về tổ
- Chấp nhận hao một phần ong thợ đang đi kiếm ăn
- Ghi lại ngày dời và lý do — sau này nhìn số liệu sẽ hiểu vì sao tổ đó chững lại
Câu hỏi thường gặp
Mưa dầm hại đàn ong dú thế nào?
Ba cách cùng lúc: đàn không ra ngoài được nên ăn vào dự trữ nhiều ngày, nước ngấm vào tổ làm hỏng bánh tổ và sinh nấm mốc, và độ ẩm cao khiến mật loãng rồi lên men ngay trong hũ.
Chuẩn bị gì trước mùa mưa?
Trám khe nứt thân thùng, chỉnh mái che nhô rộng và dốc đủ, kê nghiêng nhẹ để nước không đọng trên nắp, bảo đảm thoát nước quanh chân trụ, kê tổ cao hơn ở vùng dễ ngập, và xác định trước chỗ dời nếu ngập.
Có nên khoét thêm lỗ thông hơi khi lo ẩm không?
Không. Ong dú tự điều tiết không khí trong tổ và sẽ bịt lại những khe chúng không muốn, nên khoét thêm vừa vô ích vừa tạo lối cho thiên địch và cho nước. Nên xử lý từ bên ngoài bằng cách chọn chỗ thoáng gió và che mưa đủ rộng.
Tổ bị ngấm nước thì xử lý thế nào?
Chặn nguồn nước trước, đợi lúc tạnh mới mở, nghiêng tổ cho nước thoát nếu đọng ở đáy, lấy ra phần đã mốc hoặc hỏng rõ, không lau chùi hay dùng hoá chất vì ong tự dọn, và thu hẹp không gian nếu đàn đã yếu nhiều.
Mùa mưa có nên tách đàn hay lấy mật không?
Không. Đàn con không đứng nổi trong điều kiện mưa dầm, và đàn mẹ đang cần dự trữ. Ngoài ra mật thu lúc độ ẩm cao rất dễ lên men nên chất lượng cũng kém.