Chăm ong dú mùa nắng: chống nóng và giữ nước

Nhiều người lo mùa mưa mà quên mùa nắng. Nhưng nắng gắt kéo dài cũng làm chảy sáp và kiệt đàn — và điều đó xảy ra âm thầm hơn.

Hai mối nguy của mùa nắng

1. Nhiệt trong tổ quá cao

Ong dú tự điều hoà nhiệt bằng cách mang nước về, tán mỏng ra và quạt cánh cho bay hơi. Đó là máy làm mát của cả đàn.

Khi nhiệt vượt quá khả năng điều hoà:

• Đàn dồn sức vào việc làm mát thay vì kiếm ăn
• Ấu trùng bị ảnh hưởng
• Nặng hơn thì sáp chảy và cấu trúc tổ biến dạng

2. Thiếu nước

Vì cơ chế làm mát dựa vào nước, mùa nắng là mùa nhu cầu nước lớn nhất. Nếu nguồn nước xa, một phần lớn sức của đàn bị tiêu vào việc chở nước thay vì kiếm mật phấn.

Dấu hiệu tổ đang quá nóng

Ba dấu hiệu đầu còn kịp xử lý. Dấu hiệu thứ tư thì thường đã tổn thất.

Che nắng đúng cách

Sai lầm phổ biến nhất: đặt tấm tôn trực tiếp lên nắp thùng. Tôn nóng lên rất nhanh dưới nắng, và đặt sát nắp nghĩa là truyền nhiệt thẳng vào tổ — che nắng mà thành hun tổ.

Cách đúng:

• Mái cách nắp thùng một khoảng — tạo lớp không khí đệm, đây là điểm quan trọng nhất
• Mái nhô rộng hơn thân thùng để chắn cả nắng xiên buổi chiều
• Vật liệu ít hấp nhiệt, hoặc tôn có lớp cách
• Bóng cây tự nhiên nếu có — tốt hơn mọi loại mái

Lưu ý về bóng cây: đừng phụ thuộc hoàn toàn vào tán cây rụng lá theo mùa. Cao su rụng lá cuối mùa khô là ví dụ điển hình — đúng lúc nắng gắt nhất thì mất bóng.

Nguồn nước cho ong

• Đĩa nông, không phải xô sâu
• Bắt buộc có vật nổi — sỏi nhô lên, mảnh xốp, rơm. Ong dú rất nhỏ, rơi xuống nước là chết đuối.
• Đặt trong bóng râm để nước không nóng và không cạn nhanh
• Che bớt nếu vùng nắng gió mạnh — nước bốc hơi rất nhanh
• Gần tổ nhưng không sát chân trụ — tránh thành đường cho kiến
• Thay nước định kỳ để không sinh lăng quăng

Với trại nhiều tổ, làm một điểm nước chung cho mỗi cụm thay vì mỗi tổ một chậu.

Giảm nhiệt từ mặt đất

Điểm hay bị bỏ qua: mặt đất trần phản nhiệt lên tổ, nhất là nền cát, nền bê tông, hoặc đất đã dọn sạch cỏ.

Cách xử lý:

• Kê tổ cao hơn
• Giữ thảm cỏ hoặc cây bụi thấp dưới khu đặt tổ
• Phủ lớp mùn hoặc rơm dưới gốc trụ

Với người nuôi trên sân thượng, đây là vấn đề lớn — bê tông hấp nhiệt cả ngày và toả ra buổi tối. Giàn cây leo phía trên kết hợp chậu cây quanh khu tổ là cách hiệu quả nhất.

Việc không nên làm trong mùa nắng

• Mở tổ giữa trưa — phá vỡ toàn bộ hệ điều hoà nhiệt đàn đã dựng. Nếu buộc phải mở thì chọn sáng sớm hoặc chiều muộn.
• Tách đàn trong quãng đỉnh điểm nếu mùa nắng trùng quãng thắt của vùng
• Chuyển tổ đi nơi khác
• Bịt bớt cửa tổ để "giữ mát" — ngược lại, đàn cần thông khí

Câu hỏi thường gặp