Qua năm đầu suôn sẻ thì ai cũng muốn mở rộng. Nhưng có vài điều kiện cần đủ, và bỏ qua chúng là làm loãng cả trại.
Khi nào nên mở rộng?
Khi hội đủ bốn điều:
- Nguồn hoa còn dư — chưa tới ngưỡng của vùng
- Có chỗ đặt mới cách đủ xa để không chia nguồn hoa với cụm cũ
- Có thời gian chăm thêm — số tổ vượt khả năng chăm thì tổ bị bỏ quên
- Đã hiểu nhịp mùa của vườn mình — thường sau một hai năm ghi chép
Thiếu một điều thì mở rộng là tăng ảo — số tổ tăng mà tổng sản lượng không tăng, công chăm thì nhiều hơn.
Làm sao biết nguồn hoa còn dư?
Dấu hiệu đã tới ngưỡng:
| Dấu hiệu | Nghĩa là |
|---|---|
| Mọi tổ đều trung bình yếu, không tổ nào nổi bật | Đã tới hoặc vượt ngưỡng |
| Tách được nhưng đàn con lâu đứng vững | Nguồn ăn chia mỏng |
| Hũ mật lâu đầy dù mùa hoa vẫn tới | Quá nhiều tổ chia nhau |
| Vẫn có tổ nổi bật hẳn so với các tổ khác | Chưa tới ngưỡng, còn dư địa |
Bằng chứng quyết định: càng tăng số tổ mà mỗi tổ càng yếu thì đã vượt ngưỡng.
Mở rộng bằng cách nào?
Tách đàn từ đàn của mình là cách tốt nhất:
- Không tốn tiền
- Đàn con đã quen khí hậu vùng
- Chọn được từ dòng đã chứng minh hợp với vườn
- Không phải qua vận chuyển
Mua thêm chỉ nên khi muốn bổ sung dòng mới để giữ đa dạng, hoặc khi tách không đủ nhanh so với nhu cầu.
Đặt tổ mới ở đâu?
Nguyên tắc: chia thành nhiều cụm nhỏ rải ra, không gom một chỗ.
- Trong vườn: rải khắp, mỗi cụm vài tổ
- Giữa các cụm: càng xa càng tốt
- Điểm mới ngoài vườn: cách vài trăm mét trở lên để vùng ăn ít chồng lấn
Lý do: ong dú bay gần, nên gom hết một chỗ nghĩa là các tổ chia nhau đúng một vùng hoa nhỏ.
Mở rộng nhanh tới đâu?
Bị giới hạn bởi sinh học: một đàn khoẻ chỉ tách được một tới hai lần mỗi năm. Không có cách nào nhanh hơn mà không hại đàn.
Nghĩa là mở rộng là chuyện của nhiều năm, không phải vài tháng. Người muốn nhanh thường tách quá tay và làm suy cả trại.
Có nên trồng thêm cây trước khi mở rộng?
Có, và đây là việc quan trọng nhất. Nguồn hoa là thứ giới hạn quy mô trại — không phải đất, không phải vốn.
Nhưng cây trồng năm nay thì vài năm sau mới thành nguồn đáng kể, nên phải trồng trước, mở rộng sau.
Số tổ nào là hợp lý để dừng?
Không có con số chung. Cách xác định: quan sát chính trại mình qua vài mùa và nhận ra điểm mà thêm tổ không còn làm tăng tổng sản lượng.
Khi tới điểm đó, ba lựa chọn:
- Dừng lại, tập trung vào chất lượng đàn
- Bán đàn tách ra — biến giới hạn thành nguồn thu
- Mở điểm mới ở vùng hoa khác
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên mở rộng trại ong dú?
Khi hội đủ bốn điều: nguồn hoa còn dư chưa tới ngưỡng, có chỗ đặt mới cách đủ xa, có thời gian chăm thêm, và đã hiểu nhịp mùa của vườn mình sau một hai năm ghi chép. Thiếu một điều thì mở rộng là tăng ảo.
Làm sao biết nguồn hoa còn dư?
Nếu vẫn có tổ nổi bật hẳn so với các tổ khác thì còn dư địa. Ngược lại nếu mọi tổ đều trung bình yếu, đàn con lâu đứng vững, và hũ mật lâu đầy dù mùa hoa vẫn tới thì đã tới ngưỡng.
Mở rộng bằng cách tách đàn hay mua thêm?
Tách đàn từ đàn của mình là tốt nhất — không tốn tiền, đàn con đã quen khí hậu vùng, chọn được từ dòng đã chứng minh hợp, và không phải qua vận chuyển. Mua thêm chỉ nên khi muốn bổ sung dòng mới để giữ đa dạng.
Mở rộng nhanh được tới đâu?
Bị giới hạn bởi sinh học — một đàn khoẻ chỉ tách được một tới hai lần mỗi năm. Mở rộng là chuyện của nhiều năm chứ không phải vài tháng, và người muốn nhanh thường tách quá tay làm suy cả trại.
Tới ngưỡng nguồn hoa rồi thì làm gì?
Ba lựa chọn: dừng lại và tập trung vào chất lượng đàn, bán đàn tách ra để biến giới hạn thành nguồn thu, hoặc mở điểm mới ở vùng hoa khác cách đủ xa.