Mới nuôi ong dú ở quê hay ở phố: khác nhau những gì

Ở quê, ong dú có nhiều hoa hơn nhưng dễ gặp thuốc trừ sâu và kiến; ở phố, ong ít bị thuốc phun hơn nhưng thiếu cây, nóng mái và vướng hàng xóm sát vách. Không nơi nào dễ hơn hẳn. Người mới chỉ cần biết điểm yếu của chỗ mình đang ở, sửa trước khi nhận tổ, là đàn ong sống được ở cả hai.

Ong dú bay xa bao nhiêu và vì sao câu này quyết định mọi thứ

Ong dú không bay xa như ong mật. Với các loài nhỏ hay nuôi ở Việt Nam, người nuôi thường thấy ong làm việc chủ yếu trong khoảng 300 đến 500 mét quanh tổ, loài to hơn đi xa hơn một chút. Ngoài khoảng đó ong vẫn có thể bay tới, nhưng tốn sức, mang về ít, và đàn chậm lớn.

Vì vậy, đừng hỏi «quê có nhiều hoa không». Hãy hỏi «trong vòng ba bốn trăm mét quanh chỗ đặt tổ có gì». Một căn nhà phố cạnh công viên có thể nuôi tốt hơn một nhà quê nằm giữa cánh đồng lúa trơ gốc sau gặt. Lúa ra hoa có phấn nhưng không có mật, và chỉ trong vài tuần, nên một vùng toàn lúa không nuôi nổi đàn ong dú quanh năm.

Bảng so sánh nhanh: quê và phố khác nhau ở chỗ nào

Người mới ở quê cần lưu ý gì trước khi mua tổ

Thuốc phun là chuyện số một

Ở quê, đàn ong dú chết hàng loạt thường không phải vì bệnh mà vì một buổi sáng hàng xóm phun thuốc cho vườn sầu riêng, ruộng dưa hoặc rau màu đang ra hoa. Dấu hiệu là sáng ra thấy ong chết rải ở cửa tổ và quanh chân kê nhiều bất thường, có con bò lết, quay vòng. Trước khi mua tổ, hãy đi một vòng hỏi xem trong bán kính vài trăm mét ai trồng gì, phun vào tháng nào, phun lúc mấy giờ. Nếu ngay sát nhà là ruộng rau phun dày theo tuần, nên dời chỗ đặt tổ ra phía xa ruộng, có hàng cây chắn ở giữa, hoặc tính chuyện đặt tổ ở nhà người thân.

Mùa trống hoa ở quê có thật

Quê nhiều hoa nhưng hoa tập trung theo mùa: xoài, nhãn, chôm chôm, cà phê, điều, mỗi thứ nở vài tuần. Giữa các đợt là quãng trống. Người mới hay nhận tổ đúng lúc vườn rộ hoa, thấy ong ra vào tấp nập rồi tưởng năm nào cũng thế. Đến tháng trống, đàn đứng yên, có khi teo lại. Cách xử lý không phải cho ăn đường ngay mà là trồng thêm các loại ra hoa rải rác quanh năm: rau dền gai, hoa mười giờ, cỏ lào, chuối, đu đủ đực, các bụi hoa dại ven bờ rào. Bụi cỏ hoa dại người ta hay phát sạch lại là nguồn ăn của ong trong tháng khó.

Kiến và nước ngập

Nhà vườn có kiến vàng trên cây ăn trái, kiến đen dưới đất. Chân kê phải có chén nước hoặc vòng chống kiến ngay từ ngày đầu. Vườn thấp trũng thì kê cao hơn mức nước ngập năm trước ít nhất một gang tay, tránh đặt dưới chỗ nước mái đổ xuống.

Người mới ở phố cần lưu ý gì trước khi mua tổ

Đo nhiệt chỗ định đặt trước

Thùng ong dú để chỗ quá nóng là đàn suy trước tiên, chưa cần tới chuyện thiếu hoa. Kinh nghiệm chung: trong thùng mà lên quá khoảng 35 đến 36 độ C nhiều giờ liền thì sáp mềm, bầu mật có thể nứt chảy, ong phải dồn sức quạt và kéo nước thay vì đi làm. Sân thượng mái bằng, ban công hướng tây, góc sát tường kính là những chỗ nóng nhất nhà. Trước khi mua tổ, đặt một nhiệt kế tại đúng chỗ đó trong vài ngày nắng, đọc lúc hai đến ba giờ chiều. Nếu nhiệt kế đặt trong bóng mà đã quá 36 độ, chỗ đó không dùng được, phải che thêm hoặc tìm chỗ khác.

Đếm cây trong bán kính đi bộ

Đi bộ quanh nhà chừng mười phút, ghi lại những gì đang ra hoa: hàng cây đường phố, công viên, sân trường, chậu cảnh nhà bên, các bãi đất trống mọc cỏ hoa. Cây đường phố như bằng lăng, sao đen, phượng, me tây, giáng hương cho ong dú cả mật lẫn nhựa. Bãi đất trống có cỏ hoa thường quý hơn ta nghĩ. Nếu đi mười phút mà chỉ thấy bê tông và vài chậu kiểng không hoa, hãy trồng trước ít chậu ra hoa quanh năm rồi mới mua tổ.

Hàng xóm và lối đi chung

Ong dú không đốt, nhưng hàng xóm phố không biết điều đó. Một tổ đặt ngay cửa sổ nhà bên, ong bay vào bếp người ta, là đủ gây khó chịu. Chọn chỗ mà đường bay ra của ong không cắt ngang lối đi, cửa ra vào hay bếp của nhà khác. Bài Chuẩn bị trước khi nuôi có hướng dẫn chi tiết cách nói chuyện và chọn hướng cửa tổ.

Những điều giống nhau dù ở quê hay phố

• Cửa tổ quay về hướng có nắng sớm, tránh nắng tây chiếu thẳng buổi chiều.
• Thùng đặt cao khỏi đất, có mái che mưa, không đặt sát nền xi măng hắt nóng.
• Không đặt gần chỗ đốt rác, bếp than, ống xả máy điều hoà, quạt hút bếp.
• Cố định chỗ ngay từ đầu; đã đặt thì đừng dời vài mét tuỳ hứng vì ong nhớ vị trí cửa tổ.
• Có nguồn nước sạch gần, nhất là mùa khô: khay nước nông có sỏi hoặc lá nổi để ong đậu.

Bắt đầu bao nhiêu tổ là hợp với từng nơi

Nhà phố, ban công hoặc sân nhỏ: một đến hai tổ là đủ cho năm đầu. Nhiều hơn thì nguồn hoa quanh nhà không gánh nổi, ong phải bay xa, đàn chậm. Nhà quê có vườn, có cây lâu năm: hai tổ đặt cách nhau vài mét để so sánh, sau một mùa mưa thấy ổn mới nhân hoặc mua thêm. Ở quê đất rộng nên hay mua một lần năm sáu tổ, nhưng nếu chưa biết vườn mình có tháng trống hoa và có lịch phun thuốc nào, mua nhiều chỉ nhân lên rủi ro.

Trường hợp ở giữa: thị trấn, ven đô, nhà vườn trong phố

Nhiều người không ở hẳn quê hay hẳn phố. Nhà ven đô thường có cái lợi của cả hai: còn vườn, còn đất trống, nhưng ruộng không sát nhà. Đây thường là chỗ dễ nuôi nhất cho người mới. Cái cần để ý là các khu đất trống ven đô hay bị san lấp để xây dựng; nguồn hoa năm nay có thể mất năm sau. Hãy trồng ít cây trong khuôn viên nhà mình để không lệ thuộc hoàn toàn vào đất của người khác.

Nhà phố có sân vườn trong hẻm lớn cũng vậy: ít thuốc, có bóng cây, chỉ cần lo hàng xóm. Ngược lại, chung cư cao tầng là trường hợp khó nhất, vì gió mạnh, nắng gắt và thường không được phép đặt tổ ở hành lang chung.

Việc nên làm ngay trong tuần này

Lấy một tờ giấy, vẽ sơ nhà mình ở giữa, khoanh vòng bán kính khoảng 400 mét. Trong vòng đó đánh dấu chỗ có cây ra hoa, chỗ có ruộng hoặc vườn phun thuốc, chỗ có nước. Đặt nhiệt kế ở vị trí định đặt tổ ba ngày nắng. Nếu ba thứ hoa, thuốc, nhiệt đều chấp nhận được, mới tính chuyện mua tổ. Muốn xem tận mắt thùng đặt ở vườn quê và ở phố khác nhau ra sao, có thể đăng ký một buổi tham quan trại qua tour trại ong dú; còn các bước nhập môn khác nằm trong mục Người mới bắt đầu.